Nam Kỳ ký ức: hàng ba

“Đêm đêm ra đứng hàng ba. Trông về quê mẹ lệ sa buồn buồn…”

“Hàng ba” là từ chỉ xuất hiện  ở Nam kỳ và có thể gọi là phương ngữ nam kỳ. Nếu như ở miền Bắc hay Trung, người ta xài từ “thềm nhà” hay “hành lang”, thì người Nam kỳ xử dụng từ nầy, nghe loáng thoáng đâu đó vẫn thân thương và gần gũi hơn.

Kiểu nhà thông dụng nhứt ở đây là kiểu nhà 3 gian 2 cháy, kiểu chữ đinh. Hàng ba chiều ngang bằng với chiều ngang ngôi nhà, nhưng dài chỉ từ một mét rưỡi đến hai mét (1,5 – 2m), được rào bởi xi măng và những bông gió thâm thấp, trên là những miếng gạch hai tấc tạo thành cái bệ dài. Chủ ý hàng ba không phải ngăn kẻ trộm, mà là bệ ngồi cho bạn bè chiều chiều nhảy phóc lên hàng ba tán dóc, chuyện trò…

Với đám nhóc chúng tôi, hàng ba là một sân chơi đầy thú vị những ngày hè hoặc sau giờ học. Hàng ba là nơi con gái chơi nhảy dây, lò cò, tạt lon; tụi con trai thì chơi tạt lon, bắn kè; là chổ mẹ ngồi lựa thóc hay chảy tóc cho con gái mỗi bữa trưa hè.

Như trong đoạn cải lương trong tuồng Nửa đời hương phấn, đoạn chị em The với Diệu tâm sự cùng mẹ ở chùa, cảnh bà mẹ mô tả cảnh gia đình quấn quít ngoài hàng ba mà muốn khóc.

 

Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (6)

Lộ Dương ở Gò Công

Chúng ta bắt đầu từ bên kia bắc Mỹ Lợi -Cầu Nổi, con lộ “ngựa trạm” xưa –rồi liên tỉnh lộ 5-nay là quốc lộ 50 xuất phát từ địa đầu tỉnh Gò Công. Người Gò Công xưa và nay lúc nào cũng hướng về Sài Gòn hơn Mỹ Tho, mặc dầu Mỹ Tho gần Gò Công hơn Sài Gòn, thành ra ai cũng qua bắc Cầu Nổi, bước qua cái lộ này hết.

Quốc lô 50 xưa khúc từ Cầu Nổi băng qua chợ Mỹ Lợi, đi ngang Xóm Tre của làng Bình Thạnh Đông xưa rồi qua cầu Sơn Qui, gò Sơn Qui (Tân Niên Trung) của nhà họ Phạm chạy về tỉnh lị Gò Công xưa.

Hai bên lộ trồng toàn là cây dương tức cây phi lao lâu năm, cây bự, tán rông và cao, lá xanh nhuyễn nhừ nhọn hoắc như kim may. Dân Gò Công đặt tên con lộ này là ‘Lộ Cây Dương”, lâu ngày gọi tắt là Lộ Dương

Lộ Dương hồi xưa rất thưa thớt người đi lại, nhà cửa hai bên không có nên vắng ngắc. Gò Công là tỉnh đò giang cách trở, “hốc bà tó” nên du khách ít ghé thăm. Trên đường thỉnh thoảng có chiếc xe ngựa. Hồi bà nội còn sống, bà hay kể hồi đó từ nhà mình đi vô thị tứ Gò Công hơn 15 cây số, hai bên đường thênh thênh ruộng lúa, khúc thì mịt mù bụi bờ nên thú dữ vô số. Khúc gần ngã Ba Bình Xuân có một cái mả bên phải vệ đường, nghe nói đâu là mả cũng một ông chuyên giết hổ trong vùng, sau dân thờ tự và đấp mã cúng cho tới ngày nay.

Nhà kiểu Gò Công- ngã Ba Bình Xuân

Ông Hồ Biểu Chánh miêu tả :”Trên lộ Cây Dương xe ngựa đưa người núc ních chạy chậm rì, tiếng lục lạc nhỏ khua xa xa nghe như tiếng nhái”

“Thiệt như vậy, giồng Sơn Quy đầu trong vô tới mé sông Gò Công, còn đầu ngoài đụng con đường quan lộ Gò Công lên Chợ Lớn. Hiện giờ du khách đến đó thì thấy dân cư thưa thớt, nhà cửa xơ rơ…” (Hồ Biểu Chánh)

Đường vô Tân Niên Trung

Lộ Dương chạy thẳng vô khu trung tâm Gò Công xưa. Tại đây có sân banh, dinh chánh tham biện, trường học, tòa án, khu này có mấy cái ao trữ nước mưa cho các công sở gọi là Ao Thiếc.

Dinh chánh tham biện Gò Công là tòa nhà hình bánh ú kiểu Tây, một tầng lầu được xây trong khuôn viên khá rộng

Năm 1864, Đô đốc De la Grandière thiết lập các Sở tham biện (hạt thanh tra or tiểu khu) ở Nam Kỳ do quan người Pháp coi sóc. Từ năm 1865, Nam Kỳ có các tham biện sau : Sài Gòn, Chợ Lớn, Cần Guộc, Tây Ninh, Gò Công, Tân An, Mỹ Tho, Cai Lậy, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Long Thành, Bảo Chánh, Bà Rịa.

Như vậy hạt tham biện Gò Công đã có từ 1865. Đứng đầu hạt tham biện là quan chánh tham biện người Pháp và khu vực của chánh tham biện được gọi là sở tham biện. Năm 1874 thì gọi là ‘địa hạt”, sau 1900 thì gọi là tỉnh, quan đứng đầu là ‘chủ tỉnh”

Dinh tỉnh trưởng Gò Công – đọc thêm ở đây 

Gò Công là tỉnh nhỏ xíu. Theo tài liệu “Annuaire de la Cochinchine Française, 1887”thì năm 1887 Gò Công có 64.170 người An Nam, 13 người Pháp, 588 người Tàu và 14 người Ấn Độ. Dinh chánh tham biện nằm quay mặt tiền ra đoạn đầu của lộ Hộ Mưu sau 1954 đặt là đường Thái Lập Thành. Mặt tiền dinh đâu mặt với trường trung học công lập Gò Công(trường Trương Định) bên phải của dinh là Lộ Dương và sân banh Gò Công.

Xa xa phía sau trái của dinh là cái tháp chuông cao vút của nhà thờ Thánh Tâm xây năm 1940. Chạy từ cầu Sơn Qui theo Lộ Dương quẹo đường Gia Long, vô Tổng Tứ qua cầu sắt Long Chánh về Mỹ Tho.

Phong Việt

 

Coi lợi tuồng cải lương: LƯƠNG SƠN BÁ CHÚC ANH ĐÀI

Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài là một tích Tàu khá nổi tiếng mà chắc ai trong chúng ta cũng từng nghe qua. Trong cải lương, tuồng nầy cũng khá nổi tiếng, nhứt là trong phong cách cải lương Hồ Quảng.

Lạm bàn

Thường người ta phân loại ra ba loại tuồng cải lương: xã hội, dã sử và Hồ Quảng. Tự Ðiển Mở Wiki gọi “cải lương Hồ Quảng” bằng một tên nữa là “cải lương tuồng cổ.” Cái tên nầy giúp người ta hiểu được tổng quát về nội dung của loại hình nghệ thuật trình diễn nầy. “Cải lương Hồ Quảng” cũng là cải lương, nhưng tuồng tích dựa vào những tuồng cổ, mà thường là tuồng cổ Tàu.

Nhiều người cho là nó không thuần Việt và hoàn toàn Tàu, mình thì không đồng ý quan điểm trên. Rõ ràng có sự vay mượn nhưng hoàn toàn mang một sắc thái riêng. Có thể nói đây là loại hình cải lương có nguồn gốc phức tạp từ cải lương Nam Kỳ, hát bội, Kinh kịch, kịch Quảng Đông, võ thuật, nhạc Đài Loan… Tuy nhiên, qua cách trình diễn của các nghệ sĩ An Nam, tất cả các loại hình nghệ thuật nầy phối hợp nhuần nhuyễn với nhau, tạo thành một sắc thái riêng. Khán giả thưởng thức một vở tuồng diễn theo lối cải lương Hồ Quảng nhìn thấy ngay là nó rất Việt Nam, không lẫn với ca kịch Trung Hoa được. Ðó là cái tài của người nghệ sĩ, mà đó cũng là cái đặc thù của văn hóa Nam Kỳ, đón nhận cái của người, nhưng biến hóa nó, thăng tiến nó để nó hay hơn, đẹp hơn mà lại có tính chất Việt Nam.

Lương Sơn Bá- Chúc Anh Đài

Tích Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài về nàng Chúc xinh đẹp cải nam trang đến Nghi Sơn học tập, vô tình cờ gặp gỡ một thư sinh thật thà là Lương Sơn Bá. 3 năm học hành với nhau, Chúc sanh tình với họ Lương nhưng Lương Công tử hoàn toàn không nhận ra. Ngày chia tay, Chúc hứa sẽ mai mối em gái cho Lương. Khi Lương đến thì mới biết người con gái đó chánh là Chúc Anh Đài.

Tưởng chừng đến được với nhau, nhưng họ Chúc đã được phụ mẫu hứa gã cho Mã Văn Tài cũng là đồng môn hồi ở Nghi Sơn. Phiền muộn, Lương Sơn Bá qua đời khi đương nhiệm quan tri huyện. Ngày rước dâu ngang qua mộ chàng Lương, bỗng cơn cuồng phong nổi lên, mộ phần Lương Sơn Bá mở ra và Chúc Anh Đài đi vào trong đó. Sau đó, từ trong mộ, một đôi bướm rất đẹp quấn quýt bên nhau và cùng bay đi, bên nhau hạnh phúch.

Tuồng cải lương

Mình coi tuồng nầy lần đầu do Phượng Mai diễn hồi còn truyền hình đen trắng, giờ kiếm lại video đó thì không hấy nữa. Cũng nói thêm, trong các nghệ sĩ cải lương thì Phượng Mai được mệnh danh là Hồ Quảng chi bảo. Mình nhớ hoài một giọng ca thanh trong, một vóc dáng nhỏ nhắn, một gương mặt thanh tú . . . tất cả đã tạo nên một Phượng Mai tài sắc vẹn toàn, một nét riêng không lẫn với bất kỳ nghệ sỹ nào.

Coi Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài dễ thấy nhứt sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cải lương nguyên thủy, ca kịch Quảng đông kết hợp vũ đạo và nhạc truyền thống Nam Bộ.

Dưới đây là trích đoạn hay lúc Lương Chúc tạn mặt và kết nghĩa huynh đệ, tên đường  đến Nghi Sơn. Lớp diễn cũng khá hay với tài ứng biến và tung hứng của Vũ Linh và Kim Tử Long.

 

Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (3)

Một phần quan trọng của cúng đình là phần đọc văn tế thần. Tìm hiểu thêm thì biết thêm khá nhiều điều thú vị.

Văn tế thần thường chia thành 2 phần: lòng linhlòng văn.

  • Lòng Linh là phần liệt kê tên của các vị thần được mời tới chứng giám. Lòng linh sẽ khác nhau giữa các đình, ban hội tề thường là những người sẽ cung ứng phần lòng linh nầy.
  • Lòng Văn là những lời cầu nguyện, ca ngợi công đức các vị thần, cảm tạ các vị đã ban phước cho chúng sanh. Thường phần lòng văn sẽ có một “format” nhứt định, các thầy lễ thường cũng cọp dê qua lại sao cho phù hạp với xứ của mình.

Được biết văn tế xưa phải viết bằng chữ nôm trên giấy hồng điều. Nhưng ngày nay không mấy người biết chữ nôm nên người ta viết chữ quốc ngữ, nhưng vẫn phiên âm theo kiểu chữ nôm hơn là bằng kiểu thuần Việt.

Đây là phần mình nghe và chép lại ở đình Phú Mỹ, lúc được lúc không, sẽ có chổ sai chánh tả do cổ ngữ. Kèm đó là phần dịch trại do ông bác dưới quê hỗ trợ và điều chỉnh.


BỔN VĂN CẦU LỆ ĐÌNH THẦN PHÚ MỸ- NHÀ BÈ

Duy.

Tuế thứ, Đinh Dậu niên, Canh Ngọ nhựt lương thần.

An Nam quốc, Gia Định tỉnh, Nhà Bè quận, Bình Thị Hạ tổng, Phú Mỹ Tây thôn.

Hiệp toàn bổn viên quan: niên hương Nguyễn văn Nghiêm, chánh tế Trương Văn Toạ, bồi tế Nguyễn Hiếu Nghiệm, toàn bổn viên quan viên chức bổn điền chư hiệp giả, nam phụ lão ấu đồng đẳng. 

 

Cẩn vỹ cang lạp, tư nghị, chước, kim ngân, hương đăng hoa quả, phẩm vậy chi nghi. 

Hôm nay ngày Canh Ngọ, năm Đinh Dậu, chọn giờ lành chúng tui toản thể nam phụ lão ấu, các viên chức ……. cùng các giới thuộc thôn Phú Mỹ Tây, tổng Bình Thị Hạ, Quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định, nước An Nam đều tề tụ về đây, kính trình lễ vật gồm xôi rượu vàng bạc nhang đèn hoa quả.

 

Cảm chiêu cáo vu.

Kính dưng lời khẩn tỏ cùng

Thiên địa thần ký tôn Thần, sơn xuyên nhạc độc tôn thần, bổn cảnh thần hoàng tôn thần, bổn cảnh bổn xứ thổ địa tôn thần hiệp toàn phước thần chư vị, tế dương niên hành khiếu hành binh tôn thần, hữu ban tả ban liệt vị tôn thần, ngũ phương thổ công-thổ chủ chi thần, ngũ hành tiên nương chi thần, thần nông hậu tắc tôn thần, sơn lâm chúa tể mãnh hổ đại tướng quân, chúa ngưu mang nương chư vị, lang lại đại tướng quân chư vị, cổ nhơn hiển thánh chi thần, tiền hiền hậu hiền khai khẩn chi vị, viên quan chức sắc hương chức tiền vãn chi vị, chiến sĩ trận vong chi vị, viết minh minh linh đức chi thiên địa.

   —– y như chữ Nôm——-

 

Tư nhơn tiết giới trọng xuân, lễ đặc trần hy sinh thiết, tải ca xướng tế cáo. Nhất diêm, tỷ xí tỷ xương, vĩnh bảo lâng trung khang thái, viết phú viết thụ.

Hôm nay nhơn tiết giữa trời xuân, chúng con bày ra lễ vật, trình ca xướng hát để khẩn xin chư vị để giúp đỡ bà con làm ăn hưng thịnh, an khang mạnh dõi.

Quốc thới dân an tăng phước chỉ, phòng điều võ thuận hưởng an ninh. Nhựt nhựt thạnh cường tam nông ủy vọng. Gia gia cấp túc vạn vật toại sanh. Hựu thôn trung phú hữu, bảo hương nội hòa bình.

Nước nhà thái bình, nhân dân an lạc là cái nền thêm phước. Lại thêm mưa thuận gió hòa, miền miền được an ninh, ngày thêm thịnh vượng hùng cường. dân sống sung túc, bảo hộ khắp nơi hòa bình

 Ngưỡng lại thánh thần chi gia huệ giã, phục duy cẩn cáo.

Cuối xin tôn thần ban phước. Kính cẩn khấu đầu bái chư liệt vị!

Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (4)

Qua khỏi chợ Cần Đước chạy thẳng chừng 4 cây số là tới Cầu Nổi. Còn nếu ngay chân cầu chạy thẳng luôn thì sẽ ra bến phà cũ, bây giờ thành đường cụt nên cũng hoang tàn lắm.

Mỹ Lợi

Mỹ Lợi ngày nay là tên một cái cầu bê tông, trước là tên một cái bắc qua sông Vàm Cỏ là ranh giới hai tỉnh Long An và Tiền Giang,vị trí phía bắc Gò Công và phía nam Cần Đước.

Bắc Mỹ Lợi xưa (Zing)

Cầu Mỹ Lợi nay

Xưa nay dân hai bên gọi là đò Bao Ngược, rồi hồi thập niên 60 người Mỹ thả trái nổi làm cầu bắc nên dân gọi là bắc Cầu Nổi, Cầu Nổi thành một địa danh vùng của Cần Đước, trên xe đò xe bus đều ghi Cầu Nổi là cái vùng hai bên cái bắc –mặc dù tên chánh thức là phà Mỹ Lợi. Nghe ba má kể hồi trước 75, ngay bến phà cũ có gắn cái chữ MỸ LỢI bằng xi măng ngay cổng vô bên bắc, sau nầy “mấy ổng” tháo xuống, dẹp luôn cái tên ấp Mỹ Lợi, đổi thành Trí Đồ. Mà cũng không ai biết và hiểu Trí Đồ có nghĩa gì với xứ nầy.

Mỹ Lợi xuất xứ ở đâu?

Hên là ông Hồ Biểu Chánh có táy máy tay chưn khi viết tiểu thuyết về địa phương của mình. Trong «Cay đắng mùi đời» có đoạn : «Ai đi đường Chợ Lớn xuống Gò Công, hễ qua đò Bao Ngược rồi lên xe chạy ra khỏi chợ Mỹ Lợi, tới khúc quanh, thì sẽ thấy bên phía tay trái, cách lộ chừng ít trăm thước, có một xóm đông, kêu là Xóm Tre, nhà ở chật, cái trở cửa lên, cái day cửa xuống, tre xanh kịt bao trùm kín mít, ngoài vuông tre thì ruộng bằng trang sấp liền từ giây»

Và một đoạn nữa :

“Năm ngoái qua chở thằng con qua lên Sài Gòn uống thuốc, đi tới Nước Xoáy qua có gặp một đứa nhỏ chừng mười ba, mười bốn tuổi đờn ca giỏi quá. Qua có hỏi nó, nó nói tên Ðược, gốc ở chợ Mỹ Lợi thuộc hạt Gò Công, chắc là nó đó chớ gì?”

 

 

Ngôi nhà kiểu Gò Công

Như vậy Mỹ Lợi là một cái chợ nằm bên mé Gò Công và từ 1923 chợ Mỹ Lợi vẫn còn. Năm nầy đã có bắc Mỹ Lợi nhưng dân gian vẫn quen gọi là đò Bao Ngược.

Gò Công là tỉnh nhỏ xíu khoảng 600 cây số vuông, là một bán đảo, bị sông và biển bao bọc. Xưa muốn về thành Gia Định thì chỉ có đi đò, đi ghe.

Bằng tài công đò Mỹ Lợi

Bằng khen cứu người của thủy thủ đò Mỹ Lợi

Vua Tự Đức dính quê ngoại Gò Công nên là người cho đắp con đường bộ chạy ngựa từ Gia Định xuống giồng Sơn Quy để liên lạc với quê ngoại mà nay là quốc lộ 50, trước là liên tỉnh lộ 15, trước nữa kêu là lộ Hàng Dương vì hai bên đường có trồng cây dương bự và mát lắm.

Pháp qua đã mở rộng, trải đá dăm con đường ngựa trạm đó nối Gò Công với Chợ Lớ, tất nhiên đều phải đụng con sông, cái đò Bao Ngược và sau nầy là bắc Mỹ Lợi-Cầu Nổi. Bắc Mỹ Lợi-Cầu Nổi là cái bắc “địa đầu” và quan trọng nhứt của tỉnh Gò Công xưa nên Pháp cho xà lan chạy máy ,trong khi bắc Chợ Gạo thì dùng tay kéo. Dân Gò Công cần cái bắc nầy nhiều hơn dân Cần Đước nên địa danh Mỹ Lợi lấy từ mé Gò Công chăng?

Năm 1889, thời Pháp thuộc, thái hậu Từ Dũ sai vua Thành Thái về lăng mộ họ Phạm ở Gò Công bái tổ tiên, vua Thành Thái theo đường ngựa trạm từ Chợ Lớn về đến bờ bắc bến đò Mỹ Lợi, qua đò sang Gò Công, tháp tùng có quan toàn quyền, chánh tham biện Gò Công và các quan viên trong tỉnh. Hương chức và người dân hai bên đường bày hương án đón tiếp.

Mỹ Lợi thẳng đến Gò Công
Tam quan tám cửa, Khánh môn nối liền
Lọng tán cờ biển hoan nghênh
Hội tề khăn áo rộng xanh đứng chờ

Năm 1942 vua Bảo Đại đích thân lái xe hơi đi theo con đường quốc lộ 50 cùng Hoàng hậu Nam Phương về Gò Công bái tổ và cũng dừng chưn –bước lên bắc Mỹ Lợi qua xứ Gò .

Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (2)

Lạm bàn về sắc phong THẦN HOÀNG BỔN CẢNH

Đọc lại lịch sử, khi những người lưu dân từ miền ngoài vào trong nầy khai khẩn, hầu hết chỉ mang theo mớ hành trang vật chất đơn sơ, ít ỏi, nhưng bên cạnh đó là thứ hành trang tinh thần của tính khí phiêu lưu, phóng túng, không buộc mình vô khuôn khổ phong kiến, tinh thần hiệp nghĩa đến vùng đất mới. Rồi cũng ổn định, rồi họ đã khoắc khoải nhớ quê hương đất cũ. thôn xóm hình thành, họ lấy những tên làng xóm bắt đầu với những từ tốn đẹp ” Long, Vĩnh, Bình, An, Tân, Phú…”. Và rồi họ lập đình với nguyện vọng ban đầu là nơi công nhận “tên” và “biểu trưng” của thôn làng mình.

Mình đọc qua nhiều sách, nếu không lầm thì chỉ thấy sắc phong cuối cùng là vào năm thứ 18 của trào Bảo Đại (1943). Như kỳ trước đã nói qua, đình Phú Mỹ lập thành hồi năm 1953 nên chắc chắn sẽ không có sắc phong của triều đình Huế.

Nói thêm về sắc phong, một phần là nhu cầu tâm linh, cộng thêm là ý muốn tạo lập một thiết chế văn hóa tính ngưỡng chánh thống của vương trào mới, xóa bỏ ảnh hưởng của trào đại trước nên dưới thời các vua Nguyễn, cứ mỗi 3 năm sẽ ban sắc phong thần một lần. Sắc phong thường giống nhau ở các địa phương, chỉ khác nhau tên địa phương nầy với địa phương kia mà thôi.

Sẽ có người hổi Thành Hoàng là ai? Sắc phong của triều đình cho vị thần nào cũng đồng nghĩa với việc xem vị thần đó là cơ sở pháp lý phụng mệnh nhà vua xuống làm thần quyền của làng xã. Khi vị thần nào có sắc phong của nhà vua cho một làng nào đó thì các vị thần đó mặc nhiên được gọi là Thành Hoàng của làng. Đây có thể coi là biểu trưng, là chủ tể của cõi thiêng liêng của làng và đều mang tính chất là hộ quốc tý dân (bảo vệ đất nước giúp dân đen- Sơn Nam). Nó có ý nghĩa đặc biệt với lưu dân, khi đương đầu với nhiều khó khăn do thiên tại địch họa, thú dữ hoành hành; họ cần Thần để giúp mưa thuận giá hòa, mùa màng tươi tốt, mà cái này dễ thấy nhứt qua các bức hoành phi trên nóc các đình “Phong điều vũ thuận” hoặc “Vạn dân lạc nghiệp”

Quay lại đình Phú Mỹ, dù không có sắc phong, sanh sau đẻ muộn nhưng cách bố trí đình cũng rất bài bản với các bài trí các trang thờ:

  • Chánh giữa điện: THẦN
  • Gian giữa: Liệt thánh hội đồng chi vị
  • Tả ban thần vị- viên quan chức tước hương chức hiền giả chi vị
  • Hữu ban thần vị- tiền hiền hậu hiền khai hóa chi vị
  • Điện tiền hương án

 

Hằng năm, đình Phú Mỹ hội những lễ lớn sau:

  • 07 tháng giêng: hạ nêu
  • 16 tháng giêng: kỳ yên
  • 05 tháng năm: đoan ngọ
  • 11 tháng năm: hạ điền
  • 16 tháng bảy: trung ngươn
  • 16 tháng mười: cầu bông
  • 25 tháng chạp: đưa thần
  • 30 tháng chạp: rước thần

 

Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (1)

Đình Phú Mỹ nằm ngay cạnh Phú Mỹ Hưng Quận 7 nên bà con chung quanh hay kêu là “Đình nhà giàu”. Ngày trước đình nằm khuất sau một táng cây lớn, sau mở đường bự ra nên đình cũng lộ  ra mặt tiền , nhìn sáng sủa hơn hẳn ngày xưa.

Theo địa lý cũ thì Đình Phú Mỹ ngày nay thuộc làng Phú Mỹ Tây, quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định. Theo các ông gặp trong hôm cúng đình, đình được khởi công xây dựng vào hồi năm 1957 ngay sau khi thống nhứt nam bắc, ngay khu đầm lầy Nhà Bè, dây mặt ra rạch Ông Đội, đấu lưng vô con rạch nhỏ bây giờ là đường 15B. Ban đầu chỉ lợp lá, tới năm 1974 thì lợp tôn xin măng kiên cố, rồi hồi năm 2003 được một cơ sở lúa gạo địa phương ủng hộ xây lại mái ngói, làm nhà hội và sân bãi cho tới ngày nay. Nhìn từ đường Nguyễn Lương Bằng vô, đình hiện ra đẹp đẽ với cổng tam quan, cờ hội, mái ngói núp sau đám cây cổ thụ rất đẹp mắt.  Mặc dầu không bề thế, tuy nhiên ở thời buổi nầy mà giữ gìn được như vậy thì cũng thiệt đáng mừng.

Đình Phú Mỹ có kết cấu như hầu hết các đình làng Nam Kỳ với sân Cổng đình, sân đình, bình phong, nhà hội, nhà trù.

Bình phong nằm chánh giữa phía trước sân đình. Mặt bình phong thở Sơn lâm chúa tể đại tướng quân, được đắp nổi vẽ cảnh cọp vàng đứng bên gộp đá lởm chởm, có một cây cổ thụ gie cành lá.

Mặt sau  bình phong thờ thần nông. Tả hữu bình phong thờ Thổ công thủ chủ và Ngũ hành tiên nương theo tín ngưỡng thờ mẫu của ông bà ta.


Chánh điện đình cũng cơ bản cách bố trí với thờ THẦN,  hữu ban tả ban, tiền hiền hậu hiền khai hóa, viên quan chức tước hương chức hiền giả.

Nhà trù khá khang trang, bàn ghế chén đũa cũng tươm tất vô cùng.

Nghe bá tánh nói những năm trước đình cũng đơn giản và xụp xệ. Mấy năm gần đây dân chúng chung quanh làm ăn khấm khá nên cũng đóng góp công đức cho đình khang trang như năm nay. Hơn nữa, đình cũng chủ trương xử dụng phần đất trống bên cạnh cho doanh nghiệp địa phương mướn làm vựa vật tư xây dựng lấy huê lợi tu bổ.


Sân đình tương đối thoáng đãng

Ngày nay mấy người trẻ tuổi dường như xa lạ với mấy đám cúng đình, đôi lúc đứng trong một góc trong đám cúng mà dòm không thấy có đứa trẻ nào, ngó quanh quẩn chỉ có ông già bà già và con nít. Buồn lòng vô kể.

Trách ai? Thời đại tiến bộ điện tử hay giáo dục có vấn đề? Khi mà đám nhỏ không hề biết lịch sử cái mảnh đất mình đang sống, không biết người nào khai phá, lập làng lập ấp, mà người Nam Kỳ gốc khai hoang, lưu dân nữa, rất quan trọng ông bà tổ tiên.  Nền giáo dục bây giờ dạy lũ trẻ “mồ cha không khóc, đi khóc gò mối bên đường”. Cho nên có nhiều bạn còn trẻ mà quan tâm tới đề tài nầy thì quả thực rất quý.

Bản thân mình lúc nhỏ cũng nào biết gì cúng đình, cúng miễu, một chữ Hán không biết, rồi nhào vô cũng quen, nhớ lời cô Lựu trong tuồng cải lương cùng tên đã dạy cô Kim Anh con gái mình là: “con cứ đi lên đó đi , rồi mình coi bà con cô bác người ta làm sao rồi cái mình bắt chước mình làm y như vậy là đúng hà !”

Mong tất cả mọi người vô tình đi đường mà nghe tiếng trống thùng thùng từ đình làng, miễu mạo thì hãy dừng xe đi vô đình và xá một cái ,bảo đảm sẽ ấm lòng và bình yên trong năm mới, lịch sử của đất Nam Kỳ đang mỉm cười với bạn đó.

Kỳ 2: Lễ kỳ yên đình Phú Mỹ

Phong Việt

Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (3)

Cần Đước

Ca dao Nam Kỳ có câu:

“Gạo Cần Đước, nước Đồng Nai
Ai về xin nhớ cho ai theo cùng”

Ngẫm mà vui,có cái xứ nào trong lịch sử sánh ngang với xứ Đồng Nai nhiều sản vật, gạo Cần Đước nổi tiếng bỏ vô nồi nấu với nước ngọt sông Đồng Nai thì số dzách. Cần Đước là một địa danh thuộc trường phái bắt đầu bằng chữ “Cần” trong Nam Kỳ lục tỉnh như Cần Thơ, Cần Giờ, Cần Giuộc…mà nếu tách chữ Cần đó ra thì không hề có ý nghĩa.

Biết chắc Cần Đước là xuất xứ từ tiếng Khmer rồi đó, có người nói Cần Đước là Anơơk tức là con rùa thì…chưa chắc đúng vì thực tế trong đời sống dân ở đây xưa giờ chưa thấy có con rùa tự nhiên nào trong vùng. Vậy Cần Đước là cái giống gì thì tới nay chưa có ai biết tỏ tường ?!?

Thời chúa Nguyễn,Cần Đước thuộc dinh Trấn Biên, chúa Nguyễn lập ở Nam Kỳ Cửu Khố – 9 trường biệt nạp tức trạm thâu thuế thì trên đất Cần Đước đã có 2 là Thiên Mụ, Cảnh Dương. Cần Giuộc, Cần Đước, Gò Công là ba vùng liền kề nhau, cùng làm “phên dậu” cho đất Gia Định Sài Gòn

Pháp qua,năm 1871 Cần Đước thuộc tỉnh Chợ Lớn. Cũng do người Pháp mà địa danh Cần Đước xuất hiện, năm 1923 Pháp dời trung tâm của đại lý hành chánh vùng từ Rạch Kiến về ngay chợ Cần Đước xưa, năm 1928 chánh thức lập quận Cần Đước tỉnh Chợ Lớn với quận lỵ đặt ngay làng Tân Ân, chợ Cần Đước.

Nói thêm về chợ Cần Đước xưa-có một cái làng ở ngay doi đất nhô ra ngã ba hai con rạch Ông Quỳnh và Bến Bà- lấy nước từ sông Bao Ngược –Vàm Cỏ, tên Cần Đước xuất phát từ cái chợ nầy, đối diện mặt chợ Cần Đước lúc đó là đình làng Tân Ân, sau đó lấy đình làm nhà việc của làng rồi xã, ngày nay là miếng đất trụ sở UBND thị trần Cần Đước.

Chợ Cần Đước xưa và nay

Trung tâm Cần Đước xưa rất dễ hình dung. Nhà việc làng -xã Tân Ân nằm đâu mặt chợ Cần Đước, cái đuôi chợ-khúc chợ cá thì nhìn thẳng qua bên đường lộ-tức Quốc Lộ 50 ngày nay- cách một khúc sông khá rộng hồi đó có cây cầu sắt gọi là cầu Chùa.

Từ Sài Gòn muốn vô dinh quận Cần Đước phải chạy qua cầu Chùa, trên cây cầu nầy đã nhìn thấy bên kia sông chợ Cần Đước rồi, chạy chừng vài trăm mét tới ngã ba nhà việc làng Phước Đông, có cái bến xe thì quẹo phải vô đường Nguyễn Khắc Tuấn (Nay là Nguyễn Trãi) chạy ngang qua khu nhà lầu Bà Sáu Chắt (Nay là ban chỉ huy quân sự huyện), cuối đường có một cây cầu sắt gọi là cầu Dinh Quận, qua cầu là thấy dinh quận, vô khu vực trung tâm chợ. Con đường độc đạo khi đó, dân các làng-xã Tân Ân, Tân Chánh, Phước Tuy muốn ra lộ cái đều phải đi đường nầy.

Sau 1975 ,để hạn chế thủy triều sông Vàm Cỏ lên xuống để ruộng lúa bên kia làng Tân Lân làm nhiều vụ người ta lấp ngang QL 50–xóa sổ Cầu Chùa, lấp luôn cầu Dinh Quận .Sau đó giải tỏa luôn chợ Cần Đước cũ, đắp một con đường từ chợ cũ thẳng ra QL 50 thành đường Trần Hưng Đạo ngày nay.

 

Cũng nên nhắc lại một cái vui vui,tháng 2 năm 1963 thời đệ nhứt VNCH TT Ngô Đình Diệm-tức là chỉ còn 8 tháng nữa là bị đảo chánh, ông Diệm vốn là người học Nho, thích phiên âm địa danh Miền Nam ra từ Hán Việt –ông đã biến chữ Cần Đước ra thành Cần Đức trong sự thảng thốt của dân Cần Đước. Cái tên Cần Đức có nghĩa tiêu cực, rất xấu mà là tên một quận, thành ra năm 1965 Cần Đước lại trở về.

Phong Việt

 

NKKU: Tiệm kim hoàn lá dừa

Nghe cái đề tự thấy hết hồn, chứ thiệt ra rất tầm thường 🙂

Nhớ lại những bữa trưa lộng gió, tụi con nít trong xóm lợi í ới nhau, xoay quanh bóng mát tán dừa ,đốn tàu lấy lá chơi trò “làm tiệm”. Nói “làm tiệm” là phạm trù  “vĩ mô” vì trong đó rất nhiều trò nhỏ: cất chòi, làm tiệm (cơm nước, vàng bạc đá quý, y trang, èn, con vật,…). Trong đó làm vàng bạc đeo vô người là trò dễ nhứt.

Nguyên vật liệu cực kỳ đơn giản, lá dừa. Thông thường thì có 2 loại lá dừa: lá dừa nước và là dừa cây. Lá dừa nước thì cứng, giòn nên thường xử dùng làm những thứ có kích thước lớn, còn lá dừa cây thì dai hơn, mỏng hơn và dễ tạo dáng những đồ chơi nhỏ lẻ.

img_5474 img_5475

 

Hồi đó mấy nhà hàng xóm hay có con nít ở Sài Gòn về quê chơi, mỗi lần tụi nó dòm tụi mình chơi trò lấy lá dừa làm đồ trang sức, làm chong chóng, làm kèn… là chảy nước miếng. Thế là tha hồ hả hê trong bụng “mày hả bưởi, tưởng ở Sài Gòn là ngon hả, đủ thứ tụi mầy không làm được như con nít nhà quê tụi tao!”

Cà rá vàng 24 trơn, không có hộtimg_5481

Cà rá có hột xoàn 10 ly tặng gáiimg_5484

Lắcimg_5477

Còn cái nầy để đi cưới vợ, có mặt hột xoàn trái tim :))))img_5479

Dây chuyềnimg_5486

 

Nguyên bộ này để đi cưới vợ 🙂img_5490

Rồi làm sao có thể quên được những buổi trưa ngồi dưới tán cây dừa lão, cặm cụi xếp lá, rồi tìm một gò đất cao cao ngồi tụm ba tụm bẩy đợi cơn gió mạnh để được cầm trên tay chiếc chong chóng lá dừa quay tít, hay khoe nhau “nhà tao giàu có đeo đầy vàng bạc nè”… Trò chơi quê dù đơn giản nhưng nó đã một thời gắn bó với đám con nít trong những tháng ngày khó khăn, túng thiếu nơi quê nghèo.

Kèn láken-2 substandardfullsizerender ken-3

Nhà hai lần cháy

Một ngày đẹp trời, xem lợi tủ hồ sơ của ông nội, chợt thấy nhiều giấy tờ lạ mắt. Đem ra coi, hỏi và nghe ba kể lợi mà thương cho ông bà và gia đình đã trải qua một giai đoạn lịch sử thăng trầm của đất nước, nhứt là chuyện chạy trốn bom đạn, vốn dĩ vô tình…

Mỹ Tho- Biến cố Mậu Thân 1968 (Mậu Thân 68)– Ba thời điểm đó vẫn là anh chàng sinh viên Sư phạm Long An, mẹ thì vẫn còn là cô nữ sinh trường Lê Ngọc Hân đệ nhị cấp ở Mỹ Tho.

Lúc nầy, Miền Bắc Cộng Sản với công cụ của họ là Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam đương tập trung tài lực “đánh lén” Việt Nam Cộng Hòa vào những ngày đầu Tết Mậu Thân trong năm 1968 trên khắp đô thị Miền Nam khi họ đột ngột không giữ lời đề nghị ngưng chiến do chính họ đưa ra (không khó hình dung). Miền Bắc cũng đã không nghĩ gì đến 3 ngày Tết Nguyên Đán, ngày truyền thống của dân tộc, những ngày đầm ấm nhứt của xứ sở mỗi năm, hay sự yên vui của đồng bào để xum họp và cúng bái tổ tiên, một tập tục thiêng liêng từ xưa tới giờ.

Đúng đêm mùng 2 tết Mậu Thân 31/01/1968, lúc nầy mẹ đang cùng với ông bà ngoại còn ở bên mé bên kia bờ sông Tiền phía Kiến Hòa. Pháo binh của quân đội quốc gia nã từ sông lên các khu nhà dọc theo mé Mỹ Tho tành tạch sáng trưng cả đêm, nơi được cho là nơi ẩn núp của quân CS. Ông nội đương là tài công của sở Bắc Rạch Miễu nên được điều cả gia đình về khu gia binh mà sống nên cũng an toàn, chỉ có nhà cửa của cải là đi tông.

Nhà ông bà ngoại bên kia sông cũng không kém thê lương khi 2/3 là bị cháy sập hoàn toàn. Cả nhà trốn dưới hầm nhưng đạn vẫn lạc và trúng vô hông của cậu 9, tới giờ cẩu vẫn còn hay đau ở vị trí viên đạn lạc nầy.

Tờ khai tai nạn mà Ông nội làm để kê các tổn thất của căn nhà bị cháy

img_5077 img_5079

 

Ba mẹ kể, ngay sáng hôm sau khắp đường phố Mỹ Tho xác người nằm la liệt, mùi tanh hôi lan tràn cả Mỹ Tho, không khí tang thương bao trùm cả miền Nam.

Gò Công- Mùa hè đỏ lửa 1972

Rời Mỹ Tho, cả nhà nội kéo về Gò Công sống trên nền nhà ngày xưa. Lúc nầy, ông nội được chuyển về Mỹ Lợi làm thủy thủ,  ba cũng đã lấy mẹ và về đây dạy học.

Một đêm trong chiến dịch Xuân Hè 1972, được tin từ chánh quyền nên từ tối hôm trước đó, cả nhà ông bà nội đã thâu gọn những đồ đạc giá trị, nhang đèn thờ tự, rồi dắt díu 10 đứa con đứa lớn đứa nhỏ nheo nhóc chạy về mé bến bắc Mỹ Lợi mà trú. Việt Cộng đêm đó đúng kế hoạch đã len lõi vô khắp khu vực xóm nhà ông nội;  pháo binh Quốc gia cùng hỏa lực ồ ạt đổ xuống một vùng rộng chừng cây số vuông, mà nhà ông bà nội là tâm điểm. Ba kể đêm đó nhìn từ xa, cả vùng trời sáng lên một màu vàng khè, bụi tro của cây lá nhà cửa bay mù khắp nơi. Cả xóm ở khu gia binh cách đó chừng 3 cây số nhìn về hướng đám cháy mà nước mắt chảy ròng ròng…

Trên nền nhà nầy năm 1973, ông bà nội đã bán căn nhà ở Mỹ Tho, lấy tiền đó xây lại căn nhà như hiện nay.

Nền nhà năm xưa giờ cây cỏ đã xanh, ông bà nội cũng đã mất.12123_10152312088079378_978920827_n

img_1218