NKKU- Bàn thờ tổ tiên

“Nước chảy ra thương cha nhớ mẹ
Nước chảy vào thương mẹ nhớ cha…”

Người Việt Nam mình có thói quen thờ ông bà tổ tiên, mà người Nam Kỳ lục tỉnh cũng không ngoại lệ, thường cách bài trí cũng na ná nhau, nhưng dần hồi bàn thờ Nam Kỳ khác bàn thờ Bắc Kỳ và bàn thờ Huế. Thường giữa nhà người Nam đặt cái bàn thờ gọi là “cửu huyền thất tổ” tức là “Bẩy đời tổ tiên trên chín tầng mây cao”, nhưng thực ra người Nam Kỳ cúng giỗ chỉ có 3 đời thôi, hết 3 đời là không cúng kiếng gì nữa. Người Nam Kỳ cũng không viết gia phả, sau 3 đời con cháu tứ tán, cháu đời sơ thì khỏi phải thờ ông bà sơ và có thể cưới hỏi nhau mà không bị dèm pha.

Theo sách của Sơn Nam thì hồi khẩn hoang lập ấp ở xứ nầy, ông bà ta gọi cái bàn thờ là cái giường thờ, đem luôn cái giường ông bà cha mẹ lúc sống nằm đem ra thờ, trước giường thờ bày cái bàn nhỏ trải vải đỏ phủ hết bàn, trên đặt bộ lư, bình bông , cái vùa hương, gọi cái bàn nhỏ đó là bàn nghi, nghi tức nghi lễ, có nơi gọi là bàn độc. Đọc thơ Đồ Chiểu sẽ thấy câu ..”Quăng vùa hương đạp bàn độc..” khi cụ lên án người Công Giáo.

Rồi Pháp qua, đem qua Nam Kỳ cái tủ chén đứng kiểu thời Louis XVI, không cao không thấp, trước tiên là ở xứ Thủ Dầu Một, sau thợ Gò Công sáng tạo đóng cái tủ thờ dựa trên nguyên lý ráp mộng đi khung của tủ kiểu Pháp, nhưng cải tiến theo phong tục Nam Kỳ. Ngày nay ở miệt Gò Công vẫn còn rất thịnh nghề nầy (sẽ viết một bài riêng vềtủ thờ Gò Công). Tủ thờ đứng, cao hơn cái giường thờ hay bàn nghi, cửa tủ thờ không để phía trước vì sợ hỗn hào với tổ tiên, thợ cho cửa ở bên hông, phía sau có thể xài ván xấu vì bị che khuất. Mặt trước tủ thường được bố trí miếng ván hình bầu dục ở giữa, bốn bên là hồi văn.

Phía sau tủ thờ là bàn độc, là nơi để bày biện đồ cúng, nhang đèn và hình ảnh của người đã khuất. Trên tủ thờ để bộ tam sự gồm hai chưn đèn (mỗi chưn đèn có bánh xe tròn khoảng giữa để hứng sáp đèn cầy rớt xuống, hai chưn đèn là Âm và Dương), cái đỉnh trầm vuông trái đào hoặc tròn, cái vùa hương, bên trái là cái bàn thang trái cây, bên phải là bình bông (theo đúng nguyên tắc Đông Bình Tây Quả), giữa ngay cái vùa hương là ba cái chung nước, sau thêm cây đèn điện màu đỏ để suốt ngày. Bình bông để bàn thờ còn được gọi là Lộc bình hoặc Lục bình ***. Nhà khá giả ở Nam Kỳ đều chưng tủ thờ, nhà giàu thì tủ thờ cây hạng sang như căm xe, gỗ mun cẩn xà cừ, nhà vừa thì xài cây thao lao,thậm chí dầu để mộc. ở xứ có điều kiện người ta còn cẩn đồi mồi để thêm phần sinh động. Mình nhớ hồi bà nội còn sống, bà rất kỹ lưỡng chuyện lau chùi bàn thờ. Chổi quét hoặc khăn lau bàn thờ thường được bà xài riêng, và rất hạn chế sự chung đụng. Nước lau bàn thờ thường được dùng từ nguồn nước sạch sẽ, mà ưng nhứt là nước mưa nhà lá.

Người Nam Kỳ thờ còn có tranh kiếng ở trên vách bàn thờ. Tranh kiếng họa hình mây núi sông nước êm đềm không sóng gió, đặt biệt là ngôi nhà lợp ngói, nền đúc cao ráo; xa xa là vài hải đảo, có đàn chim bay. Bên hông thường có hai câu đối ca ngợi ân đức tổ tiên, công cha nghĩa mẹ. Nhà ba gian thì có thêm mấy câu liễn mang ý nghĩa tốt đẹp hai bên cửa hoặc cột giữa nhà. Hồi còn nhỏ, mình hay thấy mấy chú ở miệt Lái Thiêu treo tranh kiếng lên xe ba gác rồi chạy rong rủi khắp nơi rao bán, bây giờ những hình ảnh đó không còn nữa. Rồi thời gian cũng sẽ làn mai một, lãng quên đi một ngành nghề truyền thống của người Nam Kỳ

Cách bài trí một nhà truyền thống Nam Kỳ thường là tủ thờ ở giữa phòng khách, trước tủ thờ là bộ bàn ghế dài, hai bên tả hữu là hai bộ ngựa, khách tới nhà thường được gia chủ mời ngủ ở hai bộ ngựa này. Mấy bà chơi đánh tứ sắc cũng ở đây 🙂

Cổ lệ là truyền thống, nếu nó còn sống đến hôm nay thì nó là văn hóa, nó kết tinh những điều hay lẽ phải.  Việc tiếp truyền những truyền thống tốt đẹp là chuyện nên được nhận thức và phát huy. Cá nhân mình luôn cảm thấy tự hào khi được vây quanh mình là không gian văn hóa đậm truyền thống Nam Kỳ và luôn tâm niệm sẽ phải chia sẻ với những người xung quanh và giữ gìn không gian đó cho những đời sau.

Phong Việt- 012015

Hình: bàn thờ nhà nội mình; Tranh kiếng ĐỨC LƯU PHƯƠNG, bàn độc, tủ thờ, tam sự, bộ bàn ghế dài, bộ ngựa1509222_10152174249384378_104364688_n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *