Nam Kỳ ký ức: cách đặt tên con cái

Dòm lại dòng họ bên nội mới thấy cách đặt tên con cái hồi xưa cũng ngồ ngộ. Tỷ dụ ông nội mình tên Gần, em nông nội tên Bò, Lẹ, Lên. Ba mình tên Sạng, các chú là Cọp, Khỉ, Beo, Hùm. Kế bên nhà mình là nhà ông bà Sáu, tên các con lần lượt là Thuận, Thảo, Đẹp, Quá, Mừng, Vui, Thu. Dưới xóm Voi có Lo, Lắng, Cực, Khổ, Qua; rồi Bụi, Lùm, Lức, Lác; rồi On, Đơ, Tro, Cát, Xe, Xích (đếm số tiếng Pháp)…

Đúng vậy, nhiều nhà bình dân ở Nam Kỳ đặt tên con cái hết hồn vía, không phải tên bông hoa gì đâu, toàn là tên kiểu phồn thực. Nghe tên lạ lạ ha, xưa ông bà sơ đặt tên xấu hoắc để dễ nuôi, là vì đã đẻ mấy đứa rồi mà không nuôi sống được, xấu quá nên bầy sau đặt tên rất ghê, vậy mà nó sống, riết rồi thành tập tục lúc nào không hây.

Ông nội mình hồi còn sống có kể là người Nam Kỳ mình hồi xưa đẻ ở nhà toàn qua tay bà mụ vườn mụ đồng, y tế rất tệ, một người đàn bà khi sanh nở thì nằm trong buồng nhà và kêu mụ vườn lại, trước khi ông chồng chạy kêu bà mụ thì kịp bắc nồi nước lên bếp cho nó sôi, bà mụ cắt cuống rún đứa nhỏ bằng miếng miểng chai nên nhiều khi bị nhiễm trùng. Rồi điều kiện lạc hậu nên nuôi con nít lớn lên rất èo uộc. Quặc quẹo thì đổ thừa Trời, và đặt tên xấu cũng là cách tự trấn an.

Dân Nam Kỳ mình còn một kiểu con xí được nữa cũng để trừ xui. Một bà mẹ sanh con ra nó bị bịnh hoạn hoài nên tìm trong xóm một bà mẹ đông con khỏe mạnh nhờ làm mẹ đỡ đầu cho con mình.

Đại loại bà mẹ ruột kiếm cái manh đệm lót xuống lề đường rồi bỏ con xuống, bà hàng xóm đông con làm bộ đi ngang la lên “Í, con ai bỏ vậy ta? Không nuôi tui lụm về nuôi nha” rồi bả ẳm đứa nhỏ lên đem về nhà má ruột đứa nhỏ nói “Tui cho cô đứa nhỏ nầy nè, tui lụm nó ngoài đường”, từ đó đứa nhỏ có tên ở nhà là “Lượm” hoặc là “Xí Được”, khi chập chửng bập bẹ biết nói biết đi nó sẽ kêu bà hàng xóm đó là má nuôi, tức là mẹ đỡ đầu.

Những đúa bé bị mẹ quăng ngoài đường cho người ta nuôi đều tên Lượm, Lượm Anh, Lượm Em, Lượm Lớn. Lượm Nhỏ, con Lượm, thằng Lượm, tức nhiên là bị mẹ đẻ quăng thiệt, nhưng những đứa Lượm giả bộ kia thì vẫn do mẹ ruột nuôi, khi nó nhận thức ra thì cũng không gọi bà hàng xóm là má nữa, đơn giản chỉ là giả bộ, có nuôi ngày nào đâu mà quyến luyến. Ai mà coi cải lương tuồng Nửa Đời Hương Phấn, chắc sẽ nhớ đoạn cô Diệu dỗi ba má vì bị đối xử không công bình với cô chị The, do cô là đứa con được “lượm” ở gốc mít sau nhà, đoạn này cô Lệ Thuỷ diễn rất là dễ thương 🙂

Đó là giới bình dân, chớ nhìn vô những gia đình có gia sản tiền tài thì họ cũng đặt tên theo lối khác. Tỷ như người giàu, có học, coi trọng chữ nghĩa thường rất thận trọng, chọn lựa các mỹ danh tiêu biểu cho đạo đức, ước vọng phú quý giàu sang. Họ không có tham vọng lớn, chí hướng cao mà chủ lo đến tương lai con cháu sẽ phát tài, làm ăn thạnhvượng. Chẳng hạn gia đình cô Năm Phỉ ở Mỹ Tho ở Mỹ Tho là một ca điển hình. Cô Năm Phỉ sanh trong một gia đình trung lưa, tại làng Điều Hoà, Mỹ Tho. Các chị em cô phần lớn đều là nghệ sĩ. Thân phụ cô tên “Công” (Lê Văn Công). Ông có 11 người con đều đặt tên: Hai Thành, Ba Danh, Tư Toại, Năm Phỉ, Sáu Chí, Bảy Nam, Tám Nhi, Chín Bia, Mười Truyền, Mười Một Tạc, út Để. Tên cha và các con nhập lại thành câu: “Công thành, danh toại, phỉ chí nam nhi, bia truyền, tạc để. Trong đó hai cô Năm Phỉ và Bảy Nam sau nầy trở thành các đào cải lương nổi tiếng nhứt nhì Nam Kỳ.

Phong Việt