Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (3)

Một phần quan trọng của cúng đình là phần đọc văn tế thần. Tìm hiểu thêm thì biết thêm khá nhiều điều thú vị.

Văn tế thần thường chia thành 2 phần: lòng linhlòng văn.

  • Lòng Linh là phần liệt kê tên của các vị thần được mời tới chứng giám. Lòng linh sẽ khác nhau giữa các đình, ban hội tề thường là những người sẽ cung ứng phần lòng linh nầy.
  • Lòng Văn là những lời cầu nguyện, ca ngợi công đức các vị thần, cảm tạ các vị đã ban phước cho chúng sanh. Thường phần lòng văn sẽ có một “format” nhứt định, các thầy lễ thường cũng cọp dê qua lại sao cho phù hạp với xứ của mình.

Được biết văn tế xưa phải viết bằng chữ nôm trên giấy hồng điều. Nhưng ngày nay không mấy người biết chữ nôm nên người ta viết chữ quốc ngữ, nhưng vẫn phiên âm theo kiểu chữ nôm hơn là bằng kiểu thuần Việt.

Đây là phần mình nghe và chép lại ở đình Phú Mỹ, lúc được lúc không, sẽ có chổ sai chánh tả do cổ ngữ. Kèm đó là phần dịch trại do ông bác dưới quê hỗ trợ và điều chỉnh.


BỔN VĂN CẦU LỆ ĐÌNH THẦN PHÚ MỸ- NHÀ BÈ

Duy.

Tuế thứ, Đinh Dậu niên, Canh Ngọ nhựt lương thần.

An Nam quốc, Gia Định tỉnh, Nhà Bè quận, Bình Thị Hạ tổng, Phú Mỹ Tây thôn.

Hiệp toàn bổn viên quan: niên hương Nguyễn văn Nghiêm, chánh tế Trương Văn Toạ, bồi tế Nguyễn Hiếu Nghiệm, toàn bổn viên quan viên chức bổn điền chư hiệp giả, nam phụ lão ấu đồng đẳng. 

 

Cẩn vỹ cang lạp, tư nghị, chước, kim ngân, hương đăng hoa quả, phẩm vậy chi nghi. 

Hôm nay ngày Canh Ngọ, năm Đinh Dậu, chọn giờ lành chúng tui toản thể nam phụ lão ấu, các viên chức ……. cùng các giới thuộc thôn Phú Mỹ Tây, tổng Bình Thị Hạ, Quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định, nước An Nam đều tề tụ về đây, kính trình lễ vật gồm xôi rượu vàng bạc nhang đèn hoa quả.

 

Cảm chiêu cáo vu.

Kính dưng lời khẩn tỏ cùng

Thiên địa thần ký tôn Thần, sơn xuyên nhạc độc tôn thần, bổn cảnh thần hoàng tôn thần, bổn cảnh bổn xứ thổ địa tôn thần hiệp toàn phước thần chư vị, tế dương niên hành khiếu hành binh tôn thần, hữu ban tả ban liệt vị tôn thần, ngũ phương thổ công-thổ chủ chi thần, ngũ hành tiên nương chi thần, thần nông hậu tắc tôn thần, sơn lâm chúa tể mãnh hổ đại tướng quân, chúa ngưu mang nương chư vị, lang lại đại tướng quân chư vị, cổ nhơn hiển thánh chi thần, tiền hiền hậu hiền khai khẩn chi vị, viên quan chức sắc hương chức tiền vãn chi vị, chiến sĩ trận vong chi vị, viết minh minh linh đức chi thiên địa.

   —– y như chữ Nôm——-

 

Tư nhơn tiết giới trọng xuân, lễ đặc trần hy sinh thiết, tải ca xướng tế cáo. Nhất diêm, tỷ xí tỷ xương, vĩnh bảo lâng trung khang thái, viết phú viết thụ.

Hôm nay nhơn tiết giữa trời xuân, chúng con bày ra lễ vật, trình ca xướng hát để khẩn xin chư vị để giúp đỡ bà con làm ăn hưng thịnh, an khang mạnh dõi.

Quốc thới dân an tăng phước chỉ, phòng điều võ thuận hưởng an ninh. Nhựt nhựt thạnh cường tam nông ủy vọng. Gia gia cấp túc vạn vật toại sanh. Hựu thôn trung phú hữu, bảo hương nội hòa bình.

Nước nhà thái bình, nhân dân an lạc là cái nền thêm phước. Lại thêm mưa thuận gió hòa, miền miền được an ninh, ngày thêm thịnh vượng hùng cường. dân sống sung túc, bảo hộ khắp nơi hòa bình

 Ngưỡng lại thánh thần chi gia huệ giã, phục duy cẩn cáo.

Cuối xin tôn thần ban phước. Kính cẩn khấu đầu bái chư liệt vị!

Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (2)

Lạm bàn về sắc phong THẦN HOÀNG BỔN CẢNH

Đọc lại lịch sử, khi những người lưu dân từ miền ngoài vào trong nầy khai khẩn, hầu hết chỉ mang theo mớ hành trang vật chất đơn sơ, ít ỏi, nhưng bên cạnh đó là thứ hành trang tinh thần của tính khí phiêu lưu, phóng túng, không buộc mình vô khuôn khổ phong kiến, tinh thần hiệp nghĩa đến vùng đất mới. Rồi cũng ổn định, rồi họ đã khoắc khoải nhớ quê hương đất cũ. thôn xóm hình thành, họ lấy những tên làng xóm bắt đầu với những từ tốn đẹp ” Long, Vĩnh, Bình, An, Tân, Phú…”. Và rồi họ lập đình với nguyện vọng ban đầu là nơi công nhận “tên” và “biểu trưng” của thôn làng mình.

Mình đọc qua nhiều sách, nếu không lầm thì chỉ thấy sắc phong cuối cùng là vào năm thứ 18 của trào Bảo Đại (1943). Như kỳ trước đã nói qua, đình Phú Mỹ lập thành hồi năm 1953 nên chắc chắn sẽ không có sắc phong của triều đình Huế.

Nói thêm về sắc phong, một phần là nhu cầu tâm linh, cộng thêm là ý muốn tạo lập một thiết chế văn hóa tính ngưỡng chánh thống của vương trào mới, xóa bỏ ảnh hưởng của trào đại trước nên dưới thời các vua Nguyễn, cứ mỗi 3 năm sẽ ban sắc phong thần một lần. Sắc phong thường giống nhau ở các địa phương, chỉ khác nhau tên địa phương nầy với địa phương kia mà thôi.

Sẽ có người hổi Thành Hoàng là ai? Sắc phong của triều đình cho vị thần nào cũng đồng nghĩa với việc xem vị thần đó là cơ sở pháp lý phụng mệnh nhà vua xuống làm thần quyền của làng xã. Khi vị thần nào có sắc phong của nhà vua cho một làng nào đó thì các vị thần đó mặc nhiên được gọi là Thành Hoàng của làng. Đây có thể coi là biểu trưng, là chủ tể của cõi thiêng liêng của làng và đều mang tính chất là hộ quốc tý dân (bảo vệ đất nước giúp dân đen- Sơn Nam). Nó có ý nghĩa đặc biệt với lưu dân, khi đương đầu với nhiều khó khăn do thiên tại địch họa, thú dữ hoành hành; họ cần Thần để giúp mưa thuận giá hòa, mùa màng tươi tốt, mà cái này dễ thấy nhứt qua các bức hoành phi trên nóc các đình “Phong điều vũ thuận” hoặc “Vạn dân lạc nghiệp”

Quay lại đình Phú Mỹ, dù không có sắc phong, sanh sau đẻ muộn nhưng cách bố trí đình cũng rất bài bản với các bài trí các trang thờ:

  • Chánh giữa điện: THẦN
  • Gian giữa: Liệt thánh hội đồng chi vị
  • Tả ban thần vị- viên quan chức tước hương chức hiền giả chi vị
  • Hữu ban thần vị- tiền hiền hậu hiền khai hóa chi vị
  • Điện tiền hương án

 

Hằng năm, đình Phú Mỹ hội những lễ lớn sau:

  • 07 tháng giêng: hạ nêu
  • 16 tháng giêng: kỳ yên
  • 05 tháng năm: đoan ngọ
  • 11 tháng năm: hạ điền
  • 16 tháng bảy: trung ngươn
  • 16 tháng mười: cầu bông
  • 25 tháng chạp: đưa thần
  • 30 tháng chạp: rước thần

 

Tháng Giêng đi đình Phú Mỹ – Nhà Bè (1)

Đình Phú Mỹ nằm ngay cạnh Phú Mỹ Hưng Quận 7 nên bà con chung quanh hay kêu là “Đình nhà giàu”. Ngày trước đình nằm khuất sau một táng cây lớn, sau mở đường bự ra nên đình cũng lộ  ra mặt tiền , nhìn sáng sủa hơn hẳn ngày xưa.

Theo địa lý cũ thì Đình Phú Mỹ ngày nay thuộc làng Phú Mỹ Tây, quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định. Theo các ông gặp trong hôm cúng đình, đình được khởi công xây dựng vào hồi năm 1957 ngay sau khi thống nhứt nam bắc, ngay khu đầm lầy Nhà Bè, dây mặt ra rạch Ông Đội, đấu lưng vô con rạch nhỏ bây giờ là đường 15B. Ban đầu chỉ lợp lá, tới năm 1974 thì lợp tôn xin măng kiên cố, rồi hồi năm 2003 được một cơ sở lúa gạo địa phương ủng hộ xây lại mái ngói, làm nhà hội và sân bãi cho tới ngày nay. Nhìn từ đường Nguyễn Lương Bằng vô, đình hiện ra đẹp đẽ với cổng tam quan, cờ hội, mái ngói núp sau đám cây cổ thụ rất đẹp mắt.  Mặc dầu không bề thế, tuy nhiên ở thời buổi nầy mà giữ gìn được như vậy thì cũng thiệt đáng mừng.

Đình Phú Mỹ có kết cấu như hầu hết các đình làng Nam Kỳ với sân Cổng đình, sân đình, bình phong, nhà hội, nhà trù.

Bình phong nằm chánh giữa phía trước sân đình. Mặt bình phong thở Sơn lâm chúa tể đại tướng quân, được đắp nổi vẽ cảnh cọp vàng đứng bên gộp đá lởm chởm, có một cây cổ thụ gie cành lá.

Mặt sau  bình phong thờ thần nông. Tả hữu bình phong thờ Thổ công thủ chủ và Ngũ hành tiên nương theo tín ngưỡng thờ mẫu của ông bà ta.


Chánh điện đình cũng cơ bản cách bố trí với thờ THẦN,  hữu ban tả ban, tiền hiền hậu hiền khai hóa, viên quan chức tước hương chức hiền giả.

Nhà trù khá khang trang, bàn ghế chén đũa cũng tươm tất vô cùng.

Nghe bá tánh nói những năm trước đình cũng đơn giản và xụp xệ. Mấy năm gần đây dân chúng chung quanh làm ăn khấm khá nên cũng đóng góp công đức cho đình khang trang như năm nay. Hơn nữa, đình cũng chủ trương xử dụng phần đất trống bên cạnh cho doanh nghiệp địa phương mướn làm vựa vật tư xây dựng lấy huê lợi tu bổ.


Sân đình tương đối thoáng đãng

Ngày nay mấy người trẻ tuổi dường như xa lạ với mấy đám cúng đình, đôi lúc đứng trong một góc trong đám cúng mà dòm không thấy có đứa trẻ nào, ngó quanh quẩn chỉ có ông già bà già và con nít. Buồn lòng vô kể.

Trách ai? Thời đại tiến bộ điện tử hay giáo dục có vấn đề? Khi mà đám nhỏ không hề biết lịch sử cái mảnh đất mình đang sống, không biết người nào khai phá, lập làng lập ấp, mà người Nam Kỳ gốc khai hoang, lưu dân nữa, rất quan trọng ông bà tổ tiên.  Nền giáo dục bây giờ dạy lũ trẻ “mồ cha không khóc, đi khóc gò mối bên đường”. Cho nên có nhiều bạn còn trẻ mà quan tâm tới đề tài nầy thì quả thực rất quý.

Bản thân mình lúc nhỏ cũng nào biết gì cúng đình, cúng miễu, một chữ Hán không biết, rồi nhào vô cũng quen, nhớ lời cô Lựu trong tuồng cải lương cùng tên đã dạy cô Kim Anh con gái mình là: “con cứ đi lên đó đi , rồi mình coi bà con cô bác người ta làm sao rồi cái mình bắt chước mình làm y như vậy là đúng hà !”

Mong tất cả mọi người vô tình đi đường mà nghe tiếng trống thùng thùng từ đình làng, miễu mạo thì hãy dừng xe đi vô đình và xá một cái ,bảo đảm sẽ ấm lòng và bình yên trong năm mới, lịch sử của đất Nam Kỳ đang mỉm cười với bạn đó.

Kỳ 2: Lễ kỳ yên đình Phú Mỹ

Phong Việt