Giỗ ông Định ở Gò Công

Cách đây mấy bữa là giỗ ông Trương Định, đi dọc Gò Công thỉnh thoảng sẽ thấy nhà dân bên đường đem hình ông ra trước nhà lập bàn hương án với nhang đèn, trái cây rất nghiêm chỉnh. Không biết có can thiệp của chánh quyền không, nhưng âu đó cũng là tập quán tốt đẹp để giáo dục lịch sử.

Lối năm 1864, bị quân Pháp bao vây đánh úp ở Gia Thuận. Thất thủ, Trương Định rút gươm tuẩn tiết ở Ao Dinh hồi rạng sáng ngày 20 tháng 8

NKKU- Đám giỗ

Hôm bữa coi lợi phim Đất Phương Nam, đoạn thằng An vơi anh Út Lục Lâm chạy trốn lộn vô cái nhà có đám giỗ mà thương gì đâu. Bao nhiêu kỷ niệm ùa về với cải cảnh chuẩn bị cho đám giô, bà già người lớn thì dao dao thớt thớt, con nít thì giỡn hớt inh ỏi cả xóm, rồi còn bày trò “dao thớt để ngoài này nè má ơi” để lấy đồ cúng đem đi ăn trước… vui ơi là vui.

Thời buổi bây giờ đám giỗ được gia chủ mướn thợ tới nấu công nghiệp nên cái không khí đó dần mất đi. Nhưng chắc chắn trong ký ức của dân Nam Kỳ ngày cũ, đám giỗ luôn là nét văn hóa, cái tinh thần, niềm mong mỏi, chốn kỷ niệm. Nó bao hàm tình cảm gia đình, tình bà con chòm xóm và thứ văn hóa hào sảng, phóng khoáng của người Nam Kỳ mà không ở đâu có được hết.

Đám giỗ miền Tây chắc phải được lên kế hoạch trước cả…mấy tháng và qui trình cũng không khác mấy… Supply Chain ở mấy công ty lớn. Gà vịt là phải lo canh nuôi để sao mà có thể lấy thit đúng ngày giỗ, gạo nếp các thứ cũng phải để dành, chuẩn bị, xay, phơi sao có chất lượng ngon nhứt. Rồi gần tới đám thì phải đi cắt lá chuối phơi cho héo để gói bánh ích, tét lá dừa để làm bánh dừa, dừa khô cũng lột sẳn mấy chục trái để cần là có xài liền, ly tách chén dĩa phải đem ra rửa sạch sẽ, bàn thờ ông bà cũng dọn dẹp như thể tết tới để rình rang đón khách khứa… nói chung là cả ngàn thứ phải chuẩn bi.

Bộ ván là thứ hầu như gia đình Nam Kỳ hồi xưa nào cũng có, người ta ăn cơm trên đó, nằm ngủ trên đó, “quánh” bài từ sắc trên đó, mấy ông sương sương mấy xị đế cũng trên đó, con nít quậy phá bị bắt nằm cúi chờ đánh đòn cũng ở trên đó. Nhà nội mình hồi xưa có 4 bộ, 2 bộ để nhà trên dành tiếp khách, nhà giữa có 1 cái để sinh hoạt hằng ngày, phía nhà bếp cũng có một cái để đồ đạc nấu nướng. Đồ múc ra tô dĩa, chuẩn bị dọn lên cúng cũng được để lên ván nầy, người lớn coi coi đủ món hay chưa rồi mới bưng lên bàn thờ, đốt nhang mời ông bà về ăn. Tô, dĩa, chén sau một thời gian dài nằm ngổn ngang trong tủ, nay được đem ra rửa sạch và cũng được “diễu binh” trên ván trước khi “xuất trận” trong ngày đám giỗ. Dĩ nhiên, gói bánh ít cũng ở trên bộ ván đó luôn. Thau bột được để chính giữa, kế bên là một mâm đựng nhân đậu và nhân dừa đã vo viên tròn, vài chén dầu để cầm bột không dính, mấy xấp lá chuối đã phơi, được xé làm hai cỡ, cỡ lớn để gói, cỡ nhỏ để lót. Gói bánh ít tưởng khó, chớ cũng không khó lắm. Trước tiên là ngắt một cục bột, vê tròn rồi đánh mỏng ra, lấy một viên nhân bỏ vô giữa, lại vê tròn giống như làm chè trôi nước. Thấm một chút dầu vô tay, xoay cái bánh ít trong tay vài vòng cho thấm dầu, lấy một cái lá chuối, xoắn hình cái quặng, bỏ cái bánh vô trong bẻ gập hai mép lá và gói lại. Nếu là bánh đậu thì xé đuôi lá một cái để làm dấu, hồi còn nhỏ mình hay giành công đoạn nầy với mấy bà gói bánh vì nó đơn giản và không đòi hỏi kỹ thuật gì nhiều. Bánh gói xong xuôi được xếp vô xửng và đem hấp. Bánh dừa khi chín thường có màu xanh trong của lá, bánh đậu có màu hơi ngả vàng như màu nước trà pha đậm của ông nội.

Ngoài món bánh ít là món phải có của đám giỗ miền Tây, những món còn lại thay đổi theo từng nơi. Nhà mình thì phải có món bì cuốn, thứ bì cuốn bằng bánh tráng bự như cái mâm, mười cuốn như vậy được cuốn chung lại với nhau, sau đó thì cắt khúc vừa ăn, dọn lên dĩa thật là đẹp. Nhà ngoại cũng hay làm heo quay ăn với banh bao nhỏ chiên, bánh hỏi hoặc xôi. Gà thì thường được nấu cà ri và nấu cháo. Vịt thì nấu khóm được cắt thành khoanh ăn nguội rất là phê. Còn có các món chè nữa,  ở quê mình rất hay nấu chè đậu trắng. Món ăn đám giỗ thường là những món ngày thường ít nấu, chứ không hẳn là món thiệt là đặc sắc của miền Tây. Cái chính là dịp bà con hàng xóm gặp nhau, ngồi lại dùng chung bữa cơm và hàn huyên đủ chuyện xưa nay. Mấy bà thì vừa gói bánh ít, cuốn bì cuốn vừa nói chuyện giá cả, chuyện con cái, chuyện đi coi mắt con dâu, bàn xem nên ưng đám nào. Mấy ông thì ngồi rề rà rượu đế, nhắc cái thời trai trẻ hồi xưa, bàn chuyện thời sự hôm nay, hỏi han nhau chuyện làm ăn, dự định sắp tới. Đám giỗ còn là dịp bà con trong họ dẫn con dâu con rể, đứa con, đứa cháu mới đi xa về (hoặc chuẩn bị đi xa) đi chào mấy cô mấy bác. Hay chỉ là cái cớ để mấy người xa quê về nhà ở lại nhà tổ lâu lâu một chút, gặp được nhiều người lâu rồi hông gặp, nhắc lại “tuổi thơ ban đầu” với đám bạn già hồi nhỏ.

Đám giỗ xong, phần hậu cũng không ít ly kỳ. Hồi mới biết chạy xe đạp, cứ mỗi lần đám xong ở nhà là mấy bà cô bắt đầu phân chi phần đồ ăn còn lại sau đám cho bà con hàng xóm. Túm lại trong bọc ni lông rồi bắt tụi con nít cỡ mình đem đi “biếu lấy thảo”. Cái món mà gom lại phần đồ ăn dư này được gọi là món “xà bần”, cảm giác thiệt thích thú khi bỗng dưng mò được một con tôm hay cục thịt bự trong cái mớ xà bần đó. Bây giờ ngồi viết mấy dòng nầy mà mình còn tưởng tượng lại được mùi thơm của nồi xà bần hồi xưa, cái mùi mà sơn hào hải vị cũng không sánh được.

10942490_10153029490329378_3878825693749501357_n

Đám giỗ ở Nam Kỳ là vậy, kéo dài mấy hôm liền từ khi chuẩn bị tới ngày cúng chính rồi kéo dài sang vài ba ngày sau là chuyện thường. Nhớ cái náo nhiệt của những ngày đầu, hay cái giòn giã, sáng khoái của tiếng cười nói lúc nhập tiệc. Nhớ cả sự bịn rịn khi chủ nhà trao cho khách bịch bánh ít làm quà cho đám nhỏ ở nhà rồi quở nhau “thôi mà, qua chơi được rồi còn bày đặc quà cáp làm gì không biết…”

Đám giỗ bây giờ chắc không được như xưa, nhưng nếu có người miền Tây nào rủ bạn về quê ăn đám giỗ, nhớ đừng từ chối nghen hông.

Hông đi là tiếc cả đời à!

10685517_10152728657534378_8369220677139835472_n