Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (4)

Qua khỏi chợ Cần Đước chạy thẳng chừng 4 cây số là tới Cầu Nổi. Còn nếu ngay chân cầu chạy thẳng luôn thì sẽ ra bến phà cũ, bây giờ thành đường cụt nên cũng hoang tàn lắm.

Mỹ Lợi

Mỹ Lợi ngày nay là tên một cái cầu bê tông, trước là tên một cái bắc qua sông Vàm Cỏ là ranh giới hai tỉnh Long An và Tiền Giang,vị trí phía bắc Gò Công và phía nam Cần Đước.

Bắc Mỹ Lợi xưa (Zing)

Cầu Mỹ Lợi nay

Xưa nay dân hai bên gọi là đò Bao Ngược, rồi hồi thập niên 60 người Mỹ thả trái nổi làm cầu bắc nên dân gọi là bắc Cầu Nổi, Cầu Nổi thành một địa danh vùng của Cần Đước, trên xe đò xe bus đều ghi Cầu Nổi là cái vùng hai bên cái bắc –mặc dù tên chánh thức là phà Mỹ Lợi. Nghe ba má kể hồi trước 75, ngay bến phà cũ có gắn cái chữ MỸ LỢI bằng xi măng ngay cổng vô bên bắc, sau nầy “mấy ổng” tháo xuống, dẹp luôn cái tên ấp Mỹ Lợi, đổi thành Trí Đồ. Mà cũng không ai biết và hiểu Trí Đồ có nghĩa gì với xứ nầy.

Mỹ Lợi xuất xứ ở đâu?

Hên là ông Hồ Biểu Chánh có táy máy tay chưn khi viết tiểu thuyết về địa phương của mình. Trong «Cay đắng mùi đời» có đoạn : «Ai đi đường Chợ Lớn xuống Gò Công, hễ qua đò Bao Ngược rồi lên xe chạy ra khỏi chợ Mỹ Lợi, tới khúc quanh, thì sẽ thấy bên phía tay trái, cách lộ chừng ít trăm thước, có một xóm đông, kêu là Xóm Tre, nhà ở chật, cái trở cửa lên, cái day cửa xuống, tre xanh kịt bao trùm kín mít, ngoài vuông tre thì ruộng bằng trang sấp liền từ giây»

Và một đoạn nữa :

“Năm ngoái qua chở thằng con qua lên Sài Gòn uống thuốc, đi tới Nước Xoáy qua có gặp một đứa nhỏ chừng mười ba, mười bốn tuổi đờn ca giỏi quá. Qua có hỏi nó, nó nói tên Ðược, gốc ở chợ Mỹ Lợi thuộc hạt Gò Công, chắc là nó đó chớ gì?”

 

 

Ngôi nhà kiểu Gò Công

Như vậy Mỹ Lợi là một cái chợ nằm bên mé Gò Công và từ 1923 chợ Mỹ Lợi vẫn còn. Năm nầy đã có bắc Mỹ Lợi nhưng dân gian vẫn quen gọi là đò Bao Ngược.

Gò Công là tỉnh nhỏ xíu khoảng 600 cây số vuông, là một bán đảo, bị sông và biển bao bọc. Xưa muốn về thành Gia Định thì chỉ có đi đò, đi ghe.

Bằng tài công đò Mỹ Lợi

Bằng khen cứu người của thủy thủ đò Mỹ Lợi

Vua Tự Đức dính quê ngoại Gò Công nên là người cho đắp con đường bộ chạy ngựa từ Gia Định xuống giồng Sơn Quy để liên lạc với quê ngoại mà nay là quốc lộ 50, trước là liên tỉnh lộ 15, trước nữa kêu là lộ Hàng Dương vì hai bên đường có trồng cây dương bự và mát lắm.

Pháp qua đã mở rộng, trải đá dăm con đường ngựa trạm đó nối Gò Công với Chợ Lớ, tất nhiên đều phải đụng con sông, cái đò Bao Ngược và sau nầy là bắc Mỹ Lợi-Cầu Nổi. Bắc Mỹ Lợi-Cầu Nổi là cái bắc “địa đầu” và quan trọng nhứt của tỉnh Gò Công xưa nên Pháp cho xà lan chạy máy ,trong khi bắc Chợ Gạo thì dùng tay kéo. Dân Gò Công cần cái bắc nầy nhiều hơn dân Cần Đước nên địa danh Mỹ Lợi lấy từ mé Gò Công chăng?

Năm 1889, thời Pháp thuộc, thái hậu Từ Dũ sai vua Thành Thái về lăng mộ họ Phạm ở Gò Công bái tổ tiên, vua Thành Thái theo đường ngựa trạm từ Chợ Lớn về đến bờ bắc bến đò Mỹ Lợi, qua đò sang Gò Công, tháp tùng có quan toàn quyền, chánh tham biện Gò Công và các quan viên trong tỉnh. Hương chức và người dân hai bên đường bày hương án đón tiếp.

Mỹ Lợi thẳng đến Gò Công
Tam quan tám cửa, Khánh môn nối liền
Lọng tán cờ biển hoan nghênh
Hội tề khăn áo rộng xanh đứng chờ

Năm 1942 vua Bảo Đại đích thân lái xe hơi đi theo con đường quốc lộ 50 cùng Hoàng hậu Nam Phương về Gò Công bái tổ và cũng dừng chưn –bước lên bắc Mỹ Lợi qua xứ Gò .

Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (3)

Cần Đước

Ca dao Nam Kỳ có câu:

“Gạo Cần Đước, nước Đồng Nai
Ai về xin nhớ cho ai theo cùng”

Ngẫm mà vui,có cái xứ nào trong lịch sử sánh ngang với xứ Đồng Nai nhiều sản vật, gạo Cần Đước nổi tiếng bỏ vô nồi nấu với nước ngọt sông Đồng Nai thì số dzách. Cần Đước là một địa danh thuộc trường phái bắt đầu bằng chữ “Cần” trong Nam Kỳ lục tỉnh như Cần Thơ, Cần Giờ, Cần Giuộc…mà nếu tách chữ Cần đó ra thì không hề có ý nghĩa.

Biết chắc Cần Đước là xuất xứ từ tiếng Khmer rồi đó, có người nói Cần Đước là Anơơk tức là con rùa thì…chưa chắc đúng vì thực tế trong đời sống dân ở đây xưa giờ chưa thấy có con rùa tự nhiên nào trong vùng. Vậy Cần Đước là cái giống gì thì tới nay chưa có ai biết tỏ tường ?!?

Thời chúa Nguyễn,Cần Đước thuộc dinh Trấn Biên, chúa Nguyễn lập ở Nam Kỳ Cửu Khố – 9 trường biệt nạp tức trạm thâu thuế thì trên đất Cần Đước đã có 2 là Thiên Mụ, Cảnh Dương. Cần Giuộc, Cần Đước, Gò Công là ba vùng liền kề nhau, cùng làm “phên dậu” cho đất Gia Định Sài Gòn

Pháp qua,năm 1871 Cần Đước thuộc tỉnh Chợ Lớn. Cũng do người Pháp mà địa danh Cần Đước xuất hiện, năm 1923 Pháp dời trung tâm của đại lý hành chánh vùng từ Rạch Kiến về ngay chợ Cần Đước xưa, năm 1928 chánh thức lập quận Cần Đước tỉnh Chợ Lớn với quận lỵ đặt ngay làng Tân Ân, chợ Cần Đước.

Nói thêm về chợ Cần Đước xưa-có một cái làng ở ngay doi đất nhô ra ngã ba hai con rạch Ông Quỳnh và Bến Bà- lấy nước từ sông Bao Ngược –Vàm Cỏ, tên Cần Đước xuất phát từ cái chợ nầy, đối diện mặt chợ Cần Đước lúc đó là đình làng Tân Ân, sau đó lấy đình làm nhà việc của làng rồi xã, ngày nay là miếng đất trụ sở UBND thị trần Cần Đước.

Chợ Cần Đước xưa và nay

Trung tâm Cần Đước xưa rất dễ hình dung. Nhà việc làng -xã Tân Ân nằm đâu mặt chợ Cần Đước, cái đuôi chợ-khúc chợ cá thì nhìn thẳng qua bên đường lộ-tức Quốc Lộ 50 ngày nay- cách một khúc sông khá rộng hồi đó có cây cầu sắt gọi là cầu Chùa.

Từ Sài Gòn muốn vô dinh quận Cần Đước phải chạy qua cầu Chùa, trên cây cầu nầy đã nhìn thấy bên kia sông chợ Cần Đước rồi, chạy chừng vài trăm mét tới ngã ba nhà việc làng Phước Đông, có cái bến xe thì quẹo phải vô đường Nguyễn Khắc Tuấn (Nay là Nguyễn Trãi) chạy ngang qua khu nhà lầu Bà Sáu Chắt (Nay là ban chỉ huy quân sự huyện), cuối đường có một cây cầu sắt gọi là cầu Dinh Quận, qua cầu là thấy dinh quận, vô khu vực trung tâm chợ. Con đường độc đạo khi đó, dân các làng-xã Tân Ân, Tân Chánh, Phước Tuy muốn ra lộ cái đều phải đi đường nầy.

Sau 1975 ,để hạn chế thủy triều sông Vàm Cỏ lên xuống để ruộng lúa bên kia làng Tân Lân làm nhiều vụ người ta lấp ngang QL 50–xóa sổ Cầu Chùa, lấp luôn cầu Dinh Quận .Sau đó giải tỏa luôn chợ Cần Đước cũ, đắp một con đường từ chợ cũ thẳng ra QL 50 thành đường Trần Hưng Đạo ngày nay.

 

Cũng nên nhắc lại một cái vui vui,tháng 2 năm 1963 thời đệ nhứt VNCH TT Ngô Đình Diệm-tức là chỉ còn 8 tháng nữa là bị đảo chánh, ông Diệm vốn là người học Nho, thích phiên âm địa danh Miền Nam ra từ Hán Việt –ông đã biến chữ Cần Đước ra thành Cần Đức trong sự thảng thốt của dân Cần Đước. Cái tên Cần Đức có nghĩa tiêu cực, rất xấu mà là tên một quận, thành ra năm 1965 Cần Đước lại trở về.

Phong Việt

 

Quốc lộ 50: Đọc sử bằng cách đi đường (1)

Ai mà dân miệt Cần Đước, Cần Giuộc, hoặc mé bên kia Tiền Giang, Gò Công, Chợ Gạo hay xa hơn là Mỹ Tho, thì chắc không mấy xa lạ với Quốc Lộ 50. Đây là con đường thiên lý phía Nam của thành Gia Định xưa .Vùng nầy sát nách Sài Gòn nên có lịch sử khai phá cũng cỡ lịch sử Sài Gòn.

Bây giờ gọi là Quốc Lộ 50, xưa gọi là Liên Tỉnh lộ 50, xưa nữa là con đường thiên lý chạy trạm từ Gia Định thành về Gò Công, Mỹ Tho. Chiều dài chừng 95,2 cây số, bắt đầu từ cầu Nhị Thiên Đường. Đoạn từ Bắc Mỹ Lợi về Gò Công tỉnh lỵ hồi xưa còn gọi là Lộ hàng dương.

Khởi hành nào…

1. Cầu Nhị Thiê n Đường:

Cầu Nhị Thiên Đường là cây cầu bê tông cốt sắt do Pháp xây năm hồi 1923. Nhị Thiên Đường vốn dĩ là nhà thuốc đông y của Tàu có trụ sở tại Tân Gia Ba, Mã Lai và Việt Nam, bán thuốc bắc, bán dầu cù là, dầu gió. Có cái nhà thuốc kế bên cầu tên Nhị Thiên Đường, vậy là chánh thức gọi là cầu Nhị Thiên Đường. Nhưng dân gian cũng hay gọi là cầu Chợ Lớn mới.

Cầu Nhị Thiên Đường là cây cầu linh hồn, là kỷ niệm thơ ấu của tất cả người dân nam Sài Gòn và miệt Cần Giuộc, Cần Đước, Gò Công là vì ông bà tổ tiên con cháu mấy đời đều bước qua cầu nầy trước khi vào thành đô Sài Gòn. Cứ chạy về mà thấy cầu là biết đã tới SG rồi, nên hồi nghe tin cầu sắp bị đập phá, tim nhiều người se thắt lại.

Cầu Nhị Thiên Đường rất cao, cao đến mức hồi xưa mấy ông Ba Tàu chợ Xóm Củi, Chơ Lớn chiều hay tụ năm tụ bảy ra giữa cầu đoán mưa nắng ăn tiền, gọi là hội mưa nắng. Điểm đặc biệt của công trình là hàng cột xanh rêu trên cầu  và các mái vòm cong dưới chân cầu giống nhưng các cầu cổ nổi tiếng ở châu Âu. Hồi xưa mới 6, 7 tuổi, nếu có dịp đi Sài Gòn là ba mình hay lấy cái cầu nầy làm mốc phân nội đô với ngoại thành, hễ nghe nói sắp tới cầu là biết sắp tới Sài Gòn. Mắc đái mắc ỉa cũng ráng ráng nhịn :)))

2. Đất Bình Xuyên

Chạy từ cầu Nhị Thiên Đường xuống thì sẽ đi ngang Bình Hưng, Phong Phú. Đất nầy xưa là đất Bình Xuyên thuộc tỉnh Chợ Lớn, đất thấp chằng chịt sông rạch, nước lên xuống ảnh hưởng của thủy triều sông Nhà Bè, Rạch Cát nên mùa mưa kết hợp thủy triều là ngập lênh láng.

Khu nam nầy là đất dụng võ của một nhơn vật khét tiếng giang hồ, sau làm chánh trị và có quân đội riêng gọi là quân đội Bình Xuyên, đó là ông Bảy Viễn, xưa về miệt Chánh Hưng, vùng chợ Phạm Thế Hiển tới Phong Đước ai cũng sợ ông bảy, sau ngài Tổng thống Ngô Đình Diệm đã dẹp quân Bình Xuyên để ổn định quốc gia.

Khu Bình Hưng giáp bến xe quận 8 -xưa gọi bến xe Ký Thủ Ôn, vì giáp gần sát Sài Gòn nên có rất nhiều vựa vịt, gà vịt từ miệt Gò Công, Cần Đước chở lên thì xuống ở mấy vựa vịt nầy cho nghĩ ngơi bơm xác đậu rồi mới đem vô chợ gà kế bến xe Chợ Lớn tiêu thụ. Gần đây lại có tin dẹp bến xe nầy nên nhiều người xứ Gò cũng ngơ ngác luôn

Xuống chút là Phong Phú, là do làng An Phú và Phong Đước nhập lại với nhau lập nên xã Phong Phú. Phong Phú có chợ Phú Lạc là vùng mổ heo, quay heo. Xưa vùng nam Sài Gòn nổi tiếng lò heo Chánh Hưng chuyên mổ heo gà vịt, sau đó chuyển về Phú Lạc.

Chạy xuôi xuống sẽ gặp cây cầu có tên Ông Thìn. Cầu nầy bắc qua sông Rạch Cát Cần Giuộc. Hồi xưa là cầu sắt. Thập niên 80 dân miệt dưới khổ sở vì cầu Ông Thìn yếu, đi bộ qua cầu la chí chóe. Địa danh Ông Thìn là có thực, là chỉ ông Lê Công Thìn, xưa là người bỏ tiền ra bắc cây đầu bằng gỗ đầu tiên qua sông nầy để khỏi đi đò ngang. Pháp qua làm cầu sắt và giờ là bê tông cốt thép. Mình thì có một ký ức không đẹp về ngôi cầu nầy là vì hồi học đại học, trong lúc trên đường lên lại Sài Gòn, đã tận mắt chứng kiến một tai nạn thương tâm, ngay trước mắt. Giờ nghĩ lại còn rợn da gà 🙁

Xuống nữa là đụng mũi tàu Hưng Long Tân Kim. Tân Kim, Phước Lại là quê vợ cũng là địa bàn hoạt động của ông Nguyễn An Ninh xưa. Thời bao cấp trạm thuế Tân Kim có tiếng tàn bạo tra xét người đi xe đò. Dầu hôi, thuốc Jet Hero hồi xưa đổ đống ở Tân Kim.

Tạm hết phần 1.

Phong Việt.