Sài Gòn danh nhơn: Tả quân là gì?

Nhiều người chúng ta hay nghe nói Tả quân Lê Văn Duyệt, biết Lăng ông Bà Chiểu, nhưng có mấy người tìm hiểu thử Tả quân có nghĩa là gì?

Để hiểu, coi lợi chút về lịch sử:

Chúa Nguyễn Ánh đánh nhau với Tây Sơn khi trong tay ông có có 5 đạo quân chánh – Ngũ quân đô thống. Xưa ông bà mình tổ chức kiểu “tiền hậu tả hữu” 前後左右 ” đằng trước đằng sau bên trái bên phải và một đạo nữa là trung quân mà trào đình Nguyễn gọi là Chưởng quân, nắm đạo quân này là Tướng “Chưởng dinh” hay “Chưởng doanh”

Năm ông đại tướng ta kê ra trong lịch sử là:

歬軍 Tiền quân Nguyễn Văn Thành

右軍 Hữu quân Nguyễn Huỳnh Đức

左軍 Tả quân Lê Văn Duyệt

後軍 Hậu quân Võ Tánh, sau khi Võ Tánh chết ở thành Quy Nhơn thì Lê Chất nắm hậu quân.

Chức chưởng quân nổi tiếng thời xưa là của Chưởng quân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Tướng Nguyễn Hữu Cảnh chinh chiến khắp Nam Kỳ qua tận Cam Bốt, mất năm 1700, ngày nay còn địa danh cù lao Ông Chưởng ở Chợ Mới, An Giang.

Thời Gia Long chức có Khâm sai chưởng hữu quân Bình Tây tướng quân Nguyễn Văn Nhơn. Sau 1802 Chưởng doanh là chức của tướng Trương Tấn Bửu.

Năm ông đại tướng này đều được vua ban cho ấn và kiếm lịnh. Ấn của năm tướng đứng đầu năm quân đều được làm bằng đồng.

Phần núm trên ấn chạm đúc hình con kỳ lân, mặt dấu hình vuông kích thước 2 tấc 1 phân 6 ly chạm chữ cái chức của ông quan đó, ấn này nhỏ hơn ấn vua một chút thôi (wikipedia)

Lê Văn Duyệt từ một thái giám trở thành một vị tướng. Trong chiến tranh đánh Tây Sơn ông Duyệt giữ chức Đô thống chế Tả dinh quân Thần sách. Năm 1802 ông được phong chức Khâm sai chưởng Tả quân Bình Tây tướng quân. Sau 1802 thì em ruột Lê Văn Duyệt là Lê Văn Phong giữ chức Đô thống chế Tả dinh quân Thần sách. Trên ấn của Tả quân khắc 4 chữ triện 左 軍 之 印 “Tả quân chi ấn”

Thư tịch chép rằng Lê Văn Duyệt học không nhiều mà tánh tình lại nóng, ngang như cua nên không nhiều người thích.

Tả quân Lê Văn Duyệt từng bị nội bộ ám sát bằng thuốc độc không thành, rồi bị ăn trộm ấn “Tả quân chi ấn”. Lê Văn Duyệt đuổi bắt được và thu lại bộ ấn đó.

Năm 1981, một người dân ở Huế trong lúc đào vườn để xây cất nhà cửa đã tìm thấy cái ấn thất lạc của Tả Quân Lê Văn Duyệt. Ấn nầy đang được lưu trữ trong bảo tàng lịch sử ở Sở Thú và đương đề nghị công nhận là bảo vật quốc gia- có dịp nhứt định sẽ ghé thăm quan.

Phong Việt biên soạn